Milyonlarca adayın ter döktüğü YKS (Yükseköğretim Kurumları Sınavı) maratonunda, sınav başarısı kadar sonucu etkileyen bir diğer kritik faktör de Okul Başarı Puanı (OBP) sistemidir. Çoğu aday, sınav salonunda çözdüğü sorulara odaklanırken, lise hayatı boyunca elde ettiği diploma notunun final sıralamasını nasıl altüst edebileceğini veya onu binlerce kişi öne atabileceğini gözden kaçırır.

ÖSYM'nin uyguladığı sistemde ham puan sizin sınav performansınızı, yerleştirme puanı ise okul puanınızın eklenmiş halini gösterir. Özellikle yığılmaların yoğun olduğu puan aralıklarında, virgülden sonraki rakamlar bile sıralamada yüzlerce kişilik fark yaratır. Bu yüzden OBP, sadece bir "ek puan" değil, stratejik bir sıralama aracıdır. Bu rehberde, okul puanının mantığını, nasıl hesaplandığını ve tercih sürecindeki riskli noktaları tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.

Okul Başarı Puanı Nedir?

Okul Başarı Puanı (OBP), bir öğrencinin lise eğitimi boyunca (hazırlık sınıfı hariç, 9, 10, 11 ve 12. sınıflar) elde ettiği yıl sonu başarı puanlarının aritmetik ortalamasının, ÖSYM tarafından belirlenen katsayılarla işlenmiş halidir. Sistemin temel amacı, lise eğitimine verilen önemi artırmak ve dört yıllık akademik disiplini ödüllendirmektir.

Sistemde diploma notu en düşük 50, en yüksek 100 olarak kabul edilir.

• Diploma notu 50’nin altında olan bir öğrencinin notu, hesaplama yapılırken otomatik olarak 50’ye tamamlanır.

• Diploma notu 100 olan bir öğrenci ise tavan puandan yararlanır.

OBP, TYT (Temel Yeterlilik Testi) ve AYT (Alan Yeterlilik Testleri) puanlarına doğrudan eklenerek "Yerleştirme Puanı"nı oluşturur. Yani üniversite tercihi yaparken kullandığınız puan, sınavdan aldığınız ham puan değil, OBP ile birleştirilmiş bu puandır.

Okul Puanı Üniversite Puanına Nasıl Eklenir?

Okul puanının yerleştirme puanına etkisi standart bir formüle dayanır, ancak etkisi adayın başarı sırasına göre değişkenlik gösterir. Her aday için katsayı 0,12 olarak belirlenmiştir. Bu, diploma notunuzun belirli işlemlerden geçtikten sonra 0,12 ile çarpılarak sınav puanınıza eklenmesi demektir.

Süreç teknik olarak şu şekilde işler:

1. Önce lise mezuniyet ortalamanız (diploma notunuz) bulunur.

2. Bu not 5 ile çarpılarak 250 ile 500 arasında değişen OBP (Okul Başarı Puanı) elde edilir.

3. Elde edilen bu OBP, 0,12 katsayısı ile çarpılır.

4. Çıkan sonuç, TYT ve AYT ham puanlarınıza eklenir.

Meslek lisesi mezunları için durum biraz daha avantajlı olabilir. Eğer kendi alanlarıyla ilgili "ek puanlı" bir bölüm (M.T.O.K. gibi) tercih ederlerse, 0,12 katsayısına ek olarak 0,06 ek katsayı daha alırlar. Ancak genel liseler ve kendi alanı dışı tercihler için standart katsayı her zaman 0,12’dir.

Bu sistemde OBP'nin sıralamaya etkisi "öne atma" veya "geriye atma" şeklinde çalışır:

• Sınav puanınız çok yüksekse: Okul puanınız düşükse sizi geriye atabilir.

• Sınav puanınız ortalama ise: Yüksek bir okul puanı sizi binlerce (bazen 10.000-20.000) kişi öne geçirebilir.

Okul Başarı Puanı Hesaplaması ve Örneği

Adayların en çok merak ettiği konu "Okul puanı bana kaç puan getirecek?" sorusudur. Hesaplama mantığı karmaşık görünse de aslında oldukça basittir. Pratik bir yöntem olarak; Diploma Notunuzu 0,6 ile çarparsanız sınav puanınıza eklenecek net puanı bulabilirsiniz.

Aşağıdaki tablo, farklı diploma notlarına sahip öğrencilerin alacağı ek puanları ve bu puanların önemini net bir şekilde göstermektedir:

Örnek Senaryo:

Ayşe'nin diploma notu 90, Mehmet'in ise 70 olsun. İkisi de sınavda tam olarak aynı netleri yapsın ve ham puanları 350 olsun.

• Ayşe'nin Yerleştirme Puanı: 350 + 54 = 404

• Mehmet'in Yerleştirme Puanı: 350 + 42 = 392

Aradaki bu 12 puanlık fark, özellikle orta sıralarda (100 bin - 300 bin bandında) Mehmet'in Ayşe'den on binlerce kişi geride kalmasına neden olacaktır. Bu da lise başarısının YKS sonucuna ne kadar sert bir etki yaptığının kanıtıdır.

Tercih Yapmak OBP Düşürür mü?

Öğrenciler arasında "Kırık OBP" olarak bilinen ve büyük bir korku kaynağı olan puan kesintisi durumu, her tercih yapan aday için geçerli değildir. Bu konuda çok fazla bilgi kirliliği bulunmaktadır. OBP'nin kesilmesi (yarı yarıya düşmesi), sadece belirli koşullarda gerçekleşen bir cezalandırma sistemidir.

ÖSYM bu kuralı, adayların "nasıl olsa gitmeyeceğim" dediği bölümleri yazıp kontenjanları işgal etmesini engellemek için koymuştur.

OBP Hangi Durumlarda Düşer (Kırılır)?

• Önceki yıl YKS puanıyla bir lisans veya ön lisans programına (Açıköğretim dahil, kontenjan sınırlaması olanlar) yerleştirildiyseniz.

• Özel yetenek sınavıyla bir bölüme kayıt hakkı kazandıysanız (Kayıt yaptırmasanız bile).

• Yerleştiğiniz bölüme kayıt yaptırmamış olsanız bile, kazanmış görünmeniz puanınızın kesilmesi için yeterlidir.

OBP Hangi Durumlarda Düşmez (Korunur)?

• Tercih yaptınız ancak hiçbir bölüme yerleşemediniz.

• Sınava girdiniz ama tercih yapmadınız.

• Yetenek sınavlarına katıldınız ancak kazanamadınız.

• OBP kesintisi üzerinden bir yıl geçtiyse (Puan kesintisi sadece bir sonraki yıl için geçerlidir, iki yıl sonra normale döner).

Puan kırıldığında, yukarıdaki tabloda hesapladığımız ek puanlar tam ortadan ikiye bölünür. Örneğin 90 ortalaması olan bir öğrenci 54 puan yerine 27 puan alır. Bu, sıralamada devasa bir gerileme (örneğin 50 bin - 100 bin kişi geri düşme) anlamına gelir. Bu yüzden tercih listesi hazırlarken "gelirse giderim" dediğiniz yerleri yazmak hayati önem taşır.

Stratejik Bir Araç Olarak OBP

Okul puanı, sınavın görünmeyen yüzüdür. Sadece son sene çalışarak sınavdan yüksek almak mümkün olsa da, OBP dört yıllık bir emeğin karşılığıdır ve bu emeği görmezden gelmek sıralamada sürprizlere yol açabilir. Eğer lise eğitiminiz devam ediyorsa, yazılı notlarınızı yüksek tutmak en az test çözmek kadar önemlidir. Eğer mezunsanız ve OBP’niz düşükse, bu açığı kapatmak için sınavda rakiplerinizden birkaç net fazla yapmanız gerektiğini unutmamalısınız.

Sıralama hesaplamalarınızı yaparken ham puana değil, mutlaka OBP eklenmiş yerleştirme puanına odaklanın ve hedeflerinizi buna göre belirleyin.